A arqueoloxía converteuse esta semana nunha experiencia práctica para 52 escolares de Educación Primaria de Ferrol, que tiveron a oportunidade de achegarse á cultura castrexa a través de actividades creativas no Centro Cultural Universitario do Campus Industrial de Ferrol.
A iniciativa forma parte dos «Laboratorios Castrexos», un novo programa educativo impulsado pola Cátedra de Arqueoloxía e Educación Patrimonial, promovida pola Universidade da Coruña (UDC) e o Concello de Ferrol, co financiamento da Fundación L. Monteagudo.
O proxecto busca espertar o interese das novas xeracións polo patrimonio histórico e arqueolóxico, empregando a experimentación como ferramenta para comprender como vivían as comunidades que habitaron os castros galegos.
As primeiras sesións celebráronse os días 12 e 13 de novembro, coa participación de alumnado dos colexios Belén e Arenales Compañía. Durante os obradoiros, os nenos e nenas puideron elaborar pezas de cerámica e construír pequenos poboados castrexos.
Os traballos realizados pasarán a formar parte dun Museo Colectivo Castrexo, unha proposta expositiva que irá incorporando as creacións dos diferentes grupos participantes.
O Castro de Esmelle como referencia para descubrir a vida castrexa
A primeira actividade desenvolveuse o xoves 12 de novembro coa participación de 25 alumnos e alumnas de terceiro de Educación Primaria do Colexio Belén de Ferrol. Baixo o título «As pegadas do barro», o obradoiro permitiu que os escolares se achegasen ao modo de vida das comunidades castrexas e ao traballo que realizan os profesionais da arqueoloxía.
A actividade tomou como referencia o Castro de Esmelle, tamén coñecido como Tralocastro, un xacemento arqueolóxico situado no municipio ferrolán que serviu como punto de partida para coñecer diferentes aspectos da cultura castrexa.
Durante a sesión, os participantes descubriron a importancia da cerámica na vida cotiá destes poboados e a información que este tipo de materiais pode proporcionar sobre as sociedades do pasado.
A parte práctica permitiu trasladar estes coñecementos á experimentación directa. Cada neno e nena elaborou a súa propia peza de cerámica, utilizando diferentes técnicas de modelado e decoración. Deste xeito, o alumnado puido comprender mellor os procesos de fabricación dos obxectos de barro e a súa relación coas actividades cotiás das antigas comunidades castrexas.
A experiencia tamén serviu para achegar os métodos de traballo da arqueoloxía a idades temperás, mostrando como o estudo dos restos materiais permite reconstruír aspectos da vida das sociedades que habitaron Galicia hai séculos.
Os escolares de Arenales Compañía constrúen un poboado castrexo
A segunda sesión celebrouse este venres 13 de novembro, coa participación de 27 escolares de primeiro de Educación Primaria do Colexio Arenales Compañía de Ferrol. Nesta ocasión, os participantes realizaron o laboratorio «Construímos un poboado castrexo», unha proposta adaptada ás idades máis temperás que combina a creatividade coa aprendizaxe sobre o patrimonio histórico.
A actividade permitiu que os nenos e nenas descubrisen que eran os castros e como se organizaban estes asentamentos. A través dun traballo colectivo, os escolares elaboraron diferentes elementos cos que construíron un pequeno poboado castrexo a partir das súas propias creacións.
A iniciativa favoreceu a participación e o traballo en equipo, ao tempo que permitiu coñecer dunha maneira visual e manipulativa algunhas das características dos antigos asentamentos galegos.
A construción do poboado serviu tamén para introducir conceptos relacionados coa organización dos espazos habitados e coa importancia dos xacementos arqueolóxicos como testemuños da historia.
Un Museo Colectivo Castrexo creado polo propio alumnado
Un dos elementos máis singulares do programa é a creación dun Museo Colectivo Castrexo, que reunirá os traballos elaborados polos diferentes grupos escolares participantes. Este espazo expositivo compartido irá medrando a medida que se desenvolvan novas sesións, incorporando as pezas de cerámica, as reproducións de poboados e outras creacións realizadas durante os obradoiros.
A proposta busca que o alumnado non se limite a recibir información sobre o pasado, senón que participe activamente na construción dun proxecto colectivo relacionado co patrimonio. O museo permitirá descubrir e interpretar diferentes aspectos da cultura castrexa a través dos materiais elaborados polos propios nenos e nenas.
A programación continuará a próxima semana con dúas novas sesións destinadas ao alumnado de cuarto e quinto de Educación Primaria do Colexio Belén de Ferrol.
Tres laboratorios para coñecer os poboados, a cerámica e a indumentaria
O programa dos «Laboratorios Castrexos» contempla tres actividades diferentes, adaptadas ás idades e aos niveis educativos do alumnado. A primeira, «Construímos un poboado castrexo», está dirixida a estudantes de primeiro e segundo de Educación Primaria. Neste obradoiro, os participantes aprenden que é un castro e como eran estes asentamentos, empregando técnicas sinxelas de pintura, recorte e pegado para elaborar o seu propio poboado.
A segunda proposta, «As pegadas do barro», está destinada ao alumnado de terceiro a sexto de Educación Primaria e de primeiro da Educación Secundaria Obrigatoria (ESO). A actividade céntrase na importancia da cerámica na cultura castrexa e permite que os escolares elaboren unha peza propia, achegándose ás técnicas artesanais de modelado e decoración.
A terceira modalidade, denominada «As orixes da moda», incorporarase proximamente á programación. Estará dirixida a estudantes de quinto e sexto de Educación Primaria e primeiro da ESO e permitirá descubrir aspectos relacionados coa indumentaria das comunidades castrexas.
O obradoiro prestará especial atención aos tecidos e aos ornamentos, ofrecendo unha aproximación á maneira de vestir e aos elementos utilizados para o adorno persoal. Deste xeito, o programa aborda a cultura castrexa desde diferentes perspectivas, combinando a arquitectura dos asentamentos, os obxectos de uso cotián e a vestimenta.
Obradoiros supervisados por unha especialista en patrimonio cultural
As tres actividades estarán supervisadas por Lucía Brage Martínez, doutora en Protección do Patrimonio Cultural pola Universidade de Vigo e a Universidade de Santiago de Compostela. A súa participación permitirá desenvolver os contidos desde unha perspectiva especializada no estudo e na conservación do patrimonio histórico.
Cada laboratorio terá unha duración aproximada de 90 minutos e contará cun máximo de 25 prazas, segundo as condicións xerais establecidas para o programa. As actividades están deseñadas para favorecer a participación directa do alumnado e adaptar os coñecementos arqueolóxicos ás diferentes etapas educativas.
O obxectivo é que os escolares poidan comprender aspectos da historia mediante a manipulación de materiais, a creación de obxectos e o traballo colaborativo. Esta metodoloxía permite complementar os contidos que se abordan nas aulas cunha experiencia práctica relacionada co patrimonio cultural de Galicia.
Actividades gratuítas abertas a centros educativos de toda Galicia
Os «Laboratorios Castrexos» están dirixidos a centros educativos de toda Galicia, que poden solicitar a súa participación de maneira completamente gratuíta. O programa non conta cun calendario fixo de sesións, xa que as actividades se organizan en función das solicitudes recibidas e da dispoñibilidade dos espazos do Campus Industrial de Ferrol. Esta fórmula permite adaptar a programación ás necesidades dos centros interesados e organizar os diferentes obradoiros ao longo do curso.
As actividades desenvólvense no Centro Cultural Universitario do campus ferrolán, que se converte así nun espazo de encontro entre a investigación arqueolóxica, a divulgación do patrimonio e a comunidade educativa.
Os centros que desexen participar ou solicitar información poden contactar coa organización a través do teléfono 881 013 820 ou do correo electrónico arqueodromo.ferrol@gmail.com.
Coa posta en marcha destes primeiros laboratorios, a Universidade da Coruña e o Concello de Ferrol buscan achegar o patrimonio castrexo ás novas xeracións e fomentar o coñecemento da historia local desde as primeiras etapas educativas.
A utilización do Castro de Esmelle como referencia contribúe, ademais, a relacionar os contidos históricos coa contorna próxima do alumnado, favorecendo o coñecemento e a valoración dos xacementos arqueolóxicos de Ferrolterra.
