O Ateneo Ferrolán renderá homenaxe este venres, 6 de novembro, a unha das figuras fundamentais da literatura e do pensamento galego do século XX, Ramón Otero Pedrayo, cunha xornada dedicada a recuperar a súa obra e reflexionar sobre a vixencia do seu legado intelectual.
A actividade celebrarase ás 18.30 horas no salón de actos do Ateneo Ferrolán e forma parte das iniciativas organizadas con motivo do Ano Oteriano 2026, que conmemora o cincuenta aniversario do falecemento do escritor ourensán, ocorrido o 10 de abril de 1976.
O encontro reunirá a representantes da Fundación Otero Pedrayo, que abordarán diferentes aspectos da traxectoria do autor, e incluirá a proxección dun documental centrado na súa particular maneira de entender a paisaxe galega.
A iniciativa pretende achegar ao público ferrolán a dimensión literaria, cultural e territorial dun intelectual que contribuíu decisivamente á configuración do pensamento galeguista contemporáneo.
Ferrol súmase á conmemoración do Ano Oteriano
A celebración do Ano Oteriano constitúe unha oportunidade para recuperar a figura de Ramón Otero Pedrayo medio século despois do seu pasamento e revisar a importancia da súa contribución á cultura galega. O escritor, nacido en Ourense en 1888, foi un dos principais representantes da Xeración Nós, o movemento intelectual que desempeñou un papel fundamental na renovación cultural de Galicia durante o século XX.
A súa actividade desenvolveuse en ámbitos tan diversos como a literatura, a xeografía, o ensino, o xornalismo e a política, sempre cunha especial atención á historia, á cultura e á identidade galegas.
Coñecido como o Patriarca das Letras Galegas, Otero Pedrayo cultivou a novela, o ensaio, a poesía e o teatro, ademais de desenvolver unha intensa actividade intelectual e divulgativa.
A homenaxe organizada polo Ateneo Ferrolán busca recuperar esa dimensión plural da súa figura e ofrecer un espazo para analizar a actualidade das súas reflexións. A xornada prestará especial atención á relación entre o escritor e a paisaxe, un dos elementos máis característicos da súa obra e da súa maneira de interpretar Galicia.
A Fundación Otero Pedrayo achegará a súa visión sobre o escritor
O encontro contará coa participación de Patricia Arias Chachero, secretaria da Fundación Otero Pedrayo, e Xosé Eduardo López Pereira, presidente da institución, que intervirán como relatores.
Patricia Arias Chachero é investigadora e especialista na vida e na obra do escritor ourensán. Licenciada en Filoloxía Galego-Portuguesa e Filoloxía Hispánica pola Universidade de Santiago de Compostela, mantén unha longa vinculación coa Fundación Otero Pedrayo. Foi bolseira da entidade entre 1995 e 1998 e forma parte da súa estrutura de goberno desde 2015.
Ao longo da súa traxectoria investigadora estudou diferentes aspectos da produción intelectual do autor, entre eles a súa correspondencia, a relación coa paisaxe e co territorio e a súa actividade literaria. Tamén publicou numerosos traballos dedicados a outras figuras destacadas da cultura galega.
Pola súa banda, Xosé Eduardo López Pereira preside a Fundación Otero Pedrayo desde 2021, unha institución dedicada á conservación, ao estudo e á difusión do legado do escritor. Entre as súas responsabilidades figura a custodia da Casa Museo de Trasalba, situada no municipio ourensán de Amoeiro, un espazo especialmente vinculado á vida e á memoria do autor.
A Fundación desenvolve tamén actividades destinadas a promover o coñecemento da súa obra e a manter vivo o seu pensamento entre as novas xeracións.
A presenza dos dous representantes no Ateneo Ferrolán permitirá ofrecer unha aproximación á figura de Otero Pedrayo desde a investigación e desde o traballo de conservación do seu patrimonio intelectual.
Un documental para descubrir a relación de Otero Pedrayo coa paisaxe galega
Un dos momentos centrais da xornada será a proxección do documental «Ramón Otero Pedrayo. Dereito á paisaxe», dirixido por María José Bravo Bosch, profesora da Universidade de Vigo e membro da Fundación Otero Pedrayo. A obra audiovisual propón unha aproximación ao escritor a través das súas viaxes por Galicia e da relación que mantivo co territorio ao longo da súa vida.
Estes percorridos desempeñaron un papel fundamental na elaboración da súa «Guía de Galicia», publicada en 1926, unha das obras máis representativas da súa maneira de observar e interpretar o país.
A celebración do Ano Oteriano coincide, ademais, co centenario da publicación desta guía, o que engade unha dimensión especial á homenaxe.
O documental recupera a mirada dun intelectual para quen a paisaxe non era simplemente un conxunto de elementos naturais ou xeográficos, senón unha expresión da historia, da cultura e da identidade colectiva. Desde esta perspectiva, os camiños, as aldeas, as montañas e os diferentes territorios galegos adquiren un significado que vai máis alá da súa dimensión física.
A obra audiovisual permite así achegarse a unha das ideas fundamentais do pensamento de Otero Pedrayo: a relación entre o territorio e a memoria dun pobo.
A «Guía de Galicia» cumpre cen anos
A publicación da «Guía de Galicia» en 1926 representou un dos grandes traballos de aproximación ao territorio galego realizados por Otero Pedrayo. A obra combinou o coñecemento xeográfico coa observación histórica, artística e cultural, ofrecendo unha interpretación ampla da realidade galega.
O autor entendía que para coñecer Galicia era necesario percorrer o seu territorio e comprender as relacións entre a paisaxe, os asentamentos humanos, a historia e as tradicións. Esta concepción converteu a xeografía nunha ferramenta fundamental do seu pensamento e nun dos elementos que contribuíron a dar personalidade á súa produción intelectual.
Cen anos despois da publicación da guía, a súa maneira de interpretar o territorio continúa ofrecendo perspectivas para reflexionar sobre a conservación do patrimonio, a transformación das paisaxes e a relación entre as comunidades e os lugares que habitan.
A proxección do documental no Ateneo Ferrolán permitirá recuperar esta dimensión do escritor nun momento no que a protección do territorio e a preservación da memoria cultural seguen formando parte do debate social.
Unha homenaxe aberta ás persoas interesadas na cultura galega
A xornada organizada polo Ateneo Ferrolán está dirixida a todas as persoas interesadas na literatura, na historia, no patrimonio e na cultura de Galicia. A entidade pretende que o encontro sirva tanto para achegar a figura de Otero Pedrayo a quen aínda non coñece a súa obra como para ofrecer novas perspectivas ás persoas familiarizadas coa súa traxectoria.
A combinación das intervencións dos representantes da Fundación Otero Pedrayo coa proxección documental permitirá abordar o legado do escritor desde diferentes puntos de vista.
A cita celebrarase este venres 6 de novembro, ás 18.30 horas, no salón de actos do Ateneo Ferrolán, incorporando a cidade ás actividades de lembranza dunha das personalidades máis destacadas da cultura galega contemporánea.
Coa homenaxe, o Ateneo Ferrolán reivindica a importancia de manter vivo o coñecemento dos grandes referentes intelectuais de Galicia e de continuar reflexionando sobre o valor da paisaxe, da historia e da identidade cultural que Ramón Otero Pedrayo situou no centro da súa obra.
